تبلیغات
وبلاگ ققنوس - ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی
 
 
كاربر گرامی،به انجمن ادبی ققنوس خوش آمدید!   WellCome To Ghooghnous.mihanblog.com
 
موضوعات سایت
بخش های سایت
  غزل

  شعر نو
  طرح
  دوبیتی
  رباعی
  ترانه
  داستان

جستجو


لوگو سایت

وبلاگ ققنوس


تقویم روز

دیکشنری آنلاین


موضوعات سایت
بخش های سایت
  غزل

  شعر نو
  طرح
  دوبیتی
  رباعی
  ترانه
  داستان


عنوان این پست ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی و از بخش می باشد

 ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی

 بر همگان مبرهن است كه بهترین و مرغوب ترین شراب همان شراب انگوری است. درادبیات ایران هم تنها شرابی که  نفس می کشد شراب انگوری است. اصل شراب همانی است که از انگور درست می كنند.

بقیه در ادامه مطلب

نام شراب :

می ، باده ، نبید ، صهبا ، سیکی.

درشعرهای عرفانی می و باده بیشترین فراوانی را دارند.

 

ماده شراب :

         درشرابنامه موسوی طبیب ، پزشک سلطان سلیمان صفوی ، انواع شراب اینگونه ذکرشده است:

شراب انگوری ، شراب انجیر، شراب برنج ، شراب ترتیزک ، شراب جو ، شراب جوزجندم ، شراب خرما ، شراب دوشابی ، شراب ریحانی ، شراب زردک ، شراب سیب شراب شکر، شراب گلابی ، شراب شلغم ، شراب عسل ، شراب کشمش ، شراب گندم ، شراب مطبوخ ، شراب مویز، شراب نخود ، شراب کاورس و شراب معسل مشمش .

و البته نوع دیگری که موسوی طبیب ازآن نام نبرده است « عصیرانه » نام دارد که از شیره انگور ساخته می شود.

     بر همگان مبرهن است كه بهترین و مرغوب ترین شراب همان شراب انگوری است. درادبیات ایران هم تنها شرابی که  نفس می کشد شراب انگوری است. اصل شراب همانی است که از انگور درست می كنند.

 

  رنگ شراب :

  شراب  سرخ ، سیاه ، زرد ، سفید و سبز

سن شراب :

     هرچه سال بیشتری بر شراب گذشته باشد بهتر وگرانبهاتراست. سن شراب را ده سال هم ذکرکرده اند. شراب کهنه شرابی است که دو سال بر آن گذشته باشد. ظاهرا محبوب ترین نوع ، همان شراب دو ساله است.

         درخمار می دوشینم ای نیک حبیب       آب انگوردو سالینه ام فرموده طبیب

                                                                      ( دیوان منوچهری ، ص 8 )

         می دوساله و محبوب چارده ساله         همین بسست مرا صحبت صغر و کبیر

                                                                                       ( 10 / 256 )

  اصطلاحات نوشیدن :

     ساغر زدن (11 / 153 ) ، رطل زدن ( 1 / 154 ) ، رطل کشیدن ( 3 / 478 ) ، می زدن ( 7 / 320 ) ، جام زدن ( 4 / 154 ) ( 2 / 320 ).

رطل همان لیتراست. کیلی برای شراب که بیشترازقدح است . در تركیب « رطل زدن » ، رطل معنای جام باده را پیداکرده است. 

جرعه نوش : آن كه جام شراب را تا ته به یك جرعه بنوشد.

جرعه كش : مانده خور.

                                                      ......................................

   بهترین زمان های شراب نوشی

     بهترین زمان برای نوشیدن شراب « فصل بهار» است. تنها فصلی که آغوش درآغوش شراب است، بهاراست. پاییز انگورها را به خم می ریزند و بهار سرخم ها را می گشایند. باغ تازه است ؛ هوا تازه است و شراب نیز تازه.

                 هم به خم اندرهمی گدازد چونین          تا به گه نوبهار و نیمه نیسان

                 آنگه اگرنیم شب درش بگشایی             چشمه خورشید را ببینی تابان

                                                                              ( رودکی ، ص 99 )

دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشیم         سخن اهل دلست این و به جان بنیوشیم

                                                                                         ( 1 / 376 )

        گل بی رخ یارخوش نباشد                     بی باده بهارخوش نباشد

                                                                                     ( 1/ 163 )

در ادبیات فارسی صدها و صدها بیت و غزل به وصف شراب درفصل بهارنشسته اند.

 

     پس از فصل بهار ، فصل« پاییز» به گونه ای دیگر زمانی مناسب برای شراب نوشی است. فصلی كه كشت ها را درو كرده اند و خستگی از تمام تن ها بیرون آمده است.به ویژه که « جشن مهرگان» در این فصل است و پادشاهان اهمیت ویژه ای برای آن قائل بوده اند.

 

     از آن جا كه ایران كشوری اسلامی است ، پادشاهان ( به وی‍ژه در دوره ای كه تحت خلافت بغداد بودند) احترامی خاص برای ماه رمضان قائل می شدند؛ لذا تمام اسباب و ظروف شراب نوشی در پستو خانه های دربار پنهان می شد. برای جبران این خسارت در« ماه شعبان» تا آن جا که می توانستند داد شراب را می ستاندند تا ماه رمضان حسرت به دل نمانند و خوشی خاطره پیشین در ذهنشان زنده بماند و تخیل طعمش را دهان مز مزه كنند.

     با آمدن ماه رمضان ، دهان ها بسته می شد و همه روزه دار بودند ؛ پس ازماه رمضان دوباره همه چیز از نو شروع می شد.

     در« عیدفطر» كه روز شكرگزاری به خاطر توبه وعبادت است. این بزرگان نهایت پارادكس را انجام می دادند. عید فطر روز شراب نوشی نام می گرفت و پادشاه تمام حسرتها و عقده های رمضانش را با مجلسی بزرگ در شان شراب انتقام می گرفت.     

عید است و پیش از صبحدم مژده به خمار امده   برچرخ دوش از جام جم یک نیمه دیدار آمده                                                                                                                       خاقانی

ماه شعبان منه از دست کاین خورشید           از نظرتا شب عیدرمضان خواهد شد

                                                                                    ( 6 / 164 )

ساقی بیار باده که ماه صیام رفت                 درده قدح که موسم ناموس ونام رفت

                                                                                      ( 1 / 84 ) 

عیدست و آخرگل و یاران درانتظار              ساقی به روی شاه ببین ماه و می بیار

                                                                                    ( 1 / 246 )

به غیر از فصل ها و زمان های مذهبی باید گوشه نظری هم به شراب نوشی شبانه روزی انداخت.

می شبانه و صبوح : اگرچه در شبانه روز هرساعتی برای نوشیدن مناسب بوده است اما این دو زمان که با یکدیگرهم تقابل دارند بیشتراز زمان های دیگرمورد توجه قرارگرفته اند. با وجود این « می صبوح» بیشتر مورد سرزنش قرارگرفته است تا مورد ستایش .می خوردن در بامداد یکی از رسوم کهن شراب نوشی بوده است.

      بخواه جام صبوحی به یاد آصف عهد            وزیرملک سلیمان ، عماد دین محمد

                                                                                        ( 9 / 219 )

     بنوش جام صبوحی به ناله دف و چنگ         ببوس غبغب ساقی به نغمه نی و عود

                                                                                        ( 2 / 219 )

      درقابوس نامه می خوانیم که بهترین زمان شراب نوشی « شب» است : « اما آغاز سیکی خوردن نمازدیگرکن تا چون مست شوی شب درآمده باشد و مردمان مستی تو نبینند» ( قابوس نامه ، قابوس بن وشمگیر، 68 ، 69 )

     اما  می صبوح غالبا – گرچه همیشه نوشیده می شده – مورد نکوهش  قرارگرفته است: « باری تا بتوانی صبوحی عادت مکن و اگربه اتفاق صبوحی کنی به اوقات کن که خردمندان صبوح را ناستوده داشته اند...کم صبوحی بود که دروی عربده نرود یا محالی کرده نیاید که از آن پشیمانی خیزد یا خرجی به ناواجب کرده نیاید » ( همان ، 70)

« و آنگاه صبوح کرده [ حصیری ] و صبوح ناپسندیده است و خردمندان کم کنند » (تاریخ بیهقی ، ج دوم ، 209)

روز درکسب هنرکوش که می خوردن روز      دل چون آینه دررنگ ظلام اندازد

آن زمان وقت می صبح فروغ است که شب     گرد خرگاه  افق  پرده  شام  اندازد

                                                                            ( 5 و 6 / 150 )

شاهان می صبوح را در خلوت خویش می نوشیده اند. و تنها می شبانه است كه اهل بزم وطرب است.

                                      ....................................................

بهترین مکان شراب نوشی :

     بهترین مکان شراب نوشی را بوستان و باغ پرگل دانسته اند. رابطه ی شراب وگل رابطه بسیار عجیب وشگفت انگیزی است. درادبیات سرنوشت هردو به یکدیگرگره خورده است. هر دو برای یكدیگر جانفشانی می كنند. گل برای شراب و شراب برای گل.

 همی بوسیم هرساعت همی نوشیم هرلحظه    گل اندربوستانی نو مل اندرمرغزاری خوش

                                                                                                سنایی

      باده را تا به باغ باید برد                            آن چنان درشرابخانه منه

                                                                                                سنایی

     غنیمت دان و می خور درگلستان               که گل تا هفته دیگرنباشد

                                                                                         ( 4 / 162 )

    تو نیزباده به چنگ آور و راه صحرا گیر             که مرغ نغمه سرا خوش نوا آورد

                                                                                        ( 2 / 145 )

کنون که می دهد از بوستان نسیم بهشت         من و شراب فرح بخش و یارحورسرشت

                                                                                           ( 1 / 79 )

 « مصطبه» نوعی میکده در هوای آزاد و ظاهرا میکده ای ارزان تربوده است ؛ مقامران در آن جا به قمار خویش مشغول می شدند. مصطبه جایی پایین تراز میکده است :

        ازجاه عشق و دولت رندان پاکباز        پیوسته صدرمصطبه ها بود مسکنم

                                                                                      ( 3 / 343 )

میخانه / در قدیم زنان هم میخانه دار بوده اند به عنوان مثال مادر ابونواس ( شاعر معروف) دراهواز میخانه ای

 داشته است.               

                             ........................................

مقدارشراب نوشی :

     اندازه ی عادی نوشیدن شراب ظاهرا سه جام بوده است.

   سه جام از می خسروانی بخورد              پراندیشه شد سرسوی خواب برد

                                                                                      فردوسی

   قوم راگفتم چونید شما با سه نبید          همه گفتند صوابست صوابست صواب

                                                                                         فرخی

   ساقیا دل پرشد از تیمار پرکن جام را       برکف ما نه سه باده گردش اجرام را

                                                                                         سنایی

سنایی وحافظ هردو خواهان شرب مدام اند :

   اهل دعوی را مسلم باد جنّات النعیم       رطل می باید دمادم مست بیگه خیز را

                                                                                         سنایی

جانا نخست ما را مرد مدام گردان             وانگه مدام درده مست مدام گردان

                                                                                         سنایی

ساقیا جام دمادم ده که درسیرطریق           هرکه عاشق وش نیامد درنفاق افتاده بود

                                                                                         حافظ

کیلی که حافظ انتخاب می کند خارج از حد تصوراست :

   دو یارزیرک و از باده کهن دومنی           فراغتی و کتابی و گوشه چمنی

   صبحست و ژاله می چکد از ابر بهمنی     برگ صبوح ساز و بده جام یک منی

داروی دفع خمار را هم سه جام شراب پی در پی می دانستند وظاهرا « ثلاثه غساله » می گفتند:

   بلبله برداشت زود کرد پس آنگه سلام      گفت بود سه شراب داروی دفع خمار

                                                                                        خاقانی

   ساقی حدیث سرو و گل و لاله می رود    وین بحث با ثلاثه غساله می رود

                                                                                   ( 1/ 225 )

                                     .................................................

آداب شراب نوشی :

 

  جرعه فشانی برخاک : ریختن جرعه ای ازشراب برخاک ، درهنگام شرابخواری رسمی کهن است به یاد گذشتگان و دوستان غایب . این شیوه در میان یونانیان مرسوم بوده است ؛ بدین گونه که یونانیان درخت تاک را گیاهی آسمانی و مقدس دانسته اند که به میانجی خاک میوه می دهد و عصاره ای لطیف دراختیارخاکیان می گذارد ؛ بنابراین به خاطرسپاسگزاری مقداری ازآن را برروی خاک می افشاندند.در مقابل هدیه ای ( انگور) که خاک نصیبشان کرده است هدیه ای ( شراب) نثار خاک می کردند. فروزانفر معتقد است که این شیوه تازیان هم بوده است. (کی منش ، پرتو عرفان ، 213 و 214 به نقل ازمقدمه ای بررمزگشایی)

        اگر شراب خوری جرعه ای فشان برخاک      ازآن گناه که نفعی رسد به غیرچه باک

                                                                                           (1 / 99)

   ازجرعه تو خاک زمین درّ و لعل یافت           بیچاره ما که پیش تو از خاک کمتریم

                                                                                         ( 7 / 372)

2.   جرعه فشانی برگل : همان گونه که اشاره شد بهترین مکان شراب نوشی باغ و صحرا است ؛ آن هم دربین گل ها. شراب نوشان هنگامی که درمیان گل ها قدم می زدند جرعه ای ازشراب را به روی گل ها می ریختند:

گل به جوش آمد و از می نزدیمش آبی      لاجرم زآتش حرمان و هوس می جوشیم

                                                                                        ( 5 / 376 )

بیهقی درداستان سربه دارکردن حسنک می نویسد : « [ بوسهل] درآن میان فرموده بود تا سرحسنک پنهان ازما آورده بودند ... چون سرحسنک را بدیدیم همگان متحیرشدیم... بوسهل بخندید و به اتفاق شراب دردست داشت به بوستان ریخت. » (تاریخ بیهقی ، ج اول ،  236 )

 

3.   گل افشانی : جواب گل درمقابل بخشش شراب چیست ؟ وقتی که شراب را به رویش     می ریزند، گل  جان افشانی می کند؛ لذا یکی دیگر از آداب شراب نوشی، گل افشانی است.

   بیا تا گل برافشانیم و می درساغراندازیم     فلک را سقف بگشاییم وطرحی نو دراندازیم

                                                                                               (1 / 374 )

   می خواه و گل افشان کن ازدهرچه می جویی    این گفت سحرگه گل ، بلبل تو چه می گویی

                                                                                          ( 1 / 495 )

و در تاریخ بیهقی: «  یک روز چنان افتاد که امیر[ مسعود ] به باغ فیروزی شراب می خورد برگل و چندان گل صد برگ ریخته  بودند که حد و اندازه نبود و این ساقیان ماه رویان عالم به نوبت دوگان دوگان می آمدند.»(همان، ج دوم ، 402)

« ازاستادم شنودم که امیرماضی به غزنین روزی نشاط  شراب کرد و بسیارگل آورد و بسیارگل آورده بودند و آنچه گل صد برگ بخندید ، شبگیر آن را به خدمت امیرفرستادم» ( همان، ج دوم ، 479)

بزم دور :  ظاهرا مربوط بوده است به رسمی درمیکده ها و میخانه ها که درآن میخواران دایره وار دورهم جمع می نشستند و پس ازآن که ساقی جام را به گردش درمی آورد به هریک از ایشان به تناسب مبلغی که می داد جامی یا چند جام می داد و ظاهرا از قدیم رسم بوده است که جام را از جانب راست به گردش درمی آوردند؛ شراب نوشان پس ازسرکشیدن جام های خود بیرون می رفتند ؛ لذا شاعرمی گوید وصال مدام یعنی شرب متواصل را طمع مدار:

         در بزم دور یک دو قدح درکش و برو           یعنی طمع مدار وصال دوام را

                                                                                          ( 4/ 7)

     این رسم درمیکده ها و می فروشی ها اجرا می شده اما درمجالس دوستانه بزم دور تداوم داشته است زیرا درآنجا حساب و کتابی درکارنبوده ؛ حافظ به مناسبت همین بزم دورهای دوستانه می گوید:

          ساقیا درگردش ساغرتعلل تا به چند    دورچون با عاشقان افتد تسلسلش بایدش

                                                                                               ( 7/ 276 )

      ( زریاب خویی ، آیینه جام ، علمی و فرهنگی، 99) 

 

     گوشم همه برقول نی و نغمه چنگ است   چشمم همه برلعل لب و گردش جام است

                                                                                          ( 4 / 46 )

 :: لینك ثابت نویسنده : علی باقری نظرات و پیشنهادات Comment  

مطالب پیشین

سنگرهای پایداری در ادب فارسی
مولفه های پست مدرن
لسان الغیب در متن عرفان
لسان الغیب در متن عرفان
شناسه های غزل پست مدرن
دروغ های مقدس
کارگاه شناخت ساختارهای شعر معاصر
اطلاعیه!!!
تاثیر نیما بر غزل معاصر
عاشورا و امام حسین علیه السلام در شعر فارسی
عاشورا شعر فارسی
شراب در شعر فارسی
ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی
ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی
ادامه ی بحث شراب در شعر فارسی


اطلاعات سایت
 

مدیران و نویسندگان
میلاد تقوایی
علی باقری

آمار بازدیدكنندگان
امروز : 1
دیروز : 1
كل : 9

مطالب و نظرات
كل مطالب :
كل نظر ها :


با شعرا
شهریار
قیصر امین پور
سهراب سپهری
نیما یوشیج
شمس لنگرودی
فاضل نظری
آرشیو

نظرسنجی

برای شعرا
:: ارسال شعر
:: گفتگو ...شب شعر آنلاین
:: ورود به سایت
:: عضویت در سایت

صفحه اصلی |  ارســـال شــعــــر |  ایمیل |   |  صفحه خانگی



 
head>